# Het handboek van &kalzium;

Carsten
Niehaus

    &Carsten.Niehaus.mail;

&Tijmen.Baarda;&Rinse.Devries;&Kristof.Bal;

2001
2002
2004
2005
2006
2007
2008
&Carsten.Niehaus;
2005
&Anne-Marie.Mahfouf;
&FDLNotice;
2008-07-27
2.0.80

&kalzium; is een programma waarmee u het Periodiek systeem der elementen (PSE) kunt bekijken. &kalzium; kunt u gebruiken om informatie over de elementen op te zoeken, of om feiten te weten te komen over het periodieke systeem der elementenPSE.

KDE
educatie
elementen
chemie
educatie
kalzium

## Inleiding

&kalzium; voorziet u van alle soorten informatie over het PSE (Periodiek systeem der elementen). U kunt ontzettend veel informatie opzoeken over de elementen en u kunt visualiseringen gebruiken om ze te laten zien.&kalzium; is gratis en wordt verspreid onder de &GNU; Public License.

U kunt het periodiek systeem der elementen laten weergeven aan de hand van blokken en reeksen. U kunt gegevens voor een groot aantal elementen in kaart brengen zoals het kookpunt of de atoommassa. U kunt ook teruggaan in de tijd en zien welke elementen bekend waren in een bepaald jaar. Ook kunt u de moleculaire massa van moleculen laten berekenen door de aanwezige calculator.

## Snelle startersgids voor &kalzium;

Dit is de eerste keer dat je &kalzium; opstart, vanaf het Toepassingen Educatief Wetenschappelijk&kalzium; in het menu of door &Alt;F2 en dan `kalzium` in te voeren in het typveld.

&kalzium;'s hoofdscherm
&kalzium;'s hoofdscherm

&kalzium; is opgedeeld in een zogenaamde navigatiebalk aan de linkerkant (in het rood, 1) en een overzicht van het periodieke systeem aan de rechterkant (in het blauw 2). Met de menubalk bent u in staat om te kiezen wat u wilt zien en de statusbalk laat u de gegevens zien. U kunt de navigatiebalk verbergen door Weergave Navigatiebalk tonen aan te klikken.

Wanneer u met uw muis over een element gaat, dan verschijnen er in de tab Overzicht van de navigatiebalk alle gegevens - zover bekend - van het door u gekozen element.

U kunt het tabel op verschillende manieren laten rangschikken: U kunt het laten rangschikken in groepen, blokken, zuurverhoudingen &etc;. U kunt dit veranderen in de taakbalk boven aan het programma via Weergave Uiterlijk

Als u gegevens van een specifiek element wilt weten, klikt u in de tabel op het desbetreffende element en de informatie zal worden getoont.

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

U kunt gegevens in kaart brengen via Hulpmiddelen Gegevens plotten... . Dan kiest u wat u in kaart wilt brengen op de y-as en een reeks elementen die u in kaart wilt laten brengen op de x-as. De schermafdruk hieronder toont de massa van de elementen 1 t/m 10.

De dialoog Instellingen
De dialoog Instellingen

In de woordenlijst ( Hulpmiddelen Woordenlijst... ) worden de meeste belangrijke chemische woorden uitgelegd en er wordt een afbeelding getoond van de meest gebruikte hulpmiddelen.

Het Woordenboek
Het Woordenboek

## &kalzium; gebruiken

### Overzicht voor het gebruik van Kalzium

Hieronder vindt u schermafdrukken van &kalzium; tijdens gebruik:

&kalzium; is eenvoudig in het gebruik. Het is speciaal ontworpen voor studenten van elke leeftijd, voor gebruik als een kleine en snelle database.

Het hoofdscherm van &kalzium;, direct nadat u het programma voor het eerst opstart.
Het hoofdscherm van &kalzium;

### Het informatiedialoogvenster

De informatie dialoog word geactiveerd als u met de &LMB; op een element klikt. Dit is de plek waar de informatie over een element te vinden is. Met de knoppen onderin het venster of met het gebruik van het scrollwielletje kunt u switchen tussen de elementen zonder het venster te hoeven sluiten.

#### Overzicht

In het Overzicht vindt u de meest belangrijke informatie over een element. In het midden ziet u het symbool van het elment met zijn elementaire nummer linksonder. Linksboven staat de naam van het element en rechtsonder staat het atoomgewicht.

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

#### Het atoommodel

Het tabblad Atoommodel laat u de atoomschillen zien genaamd de orbitalen. ieder orbitaal staat voor een schil en elke gele cirkel staat voor een elektron.

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

#### Diversen

Het Diversen tabblad geeft u meer informatie over het element: onder meer wanneer het is ontdekt en de herkomst van de naam van het atoom.

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

#### Isotopen

Het tabblad Isotoop geeft informatie over de verschillende isotopen van het element.

Massa

  De massa van dit Isotoop.

Neutronen

  Het aantal neutronen dat dit isotoop heeft.

Percentage

  Het percentage dat voorkomt in de natuur van dit isotoop type.

Halfwaardetijd

  Alleen onstabiele isotopen hebben een halfwaardetijd. Dit is de tijd die het isotoop nodig heeft om de helft te laten afbreken.

Vervalenergie en -proces

  Van sommige isotopen is bekend dat ze radioactief zijn na het halveren. Elke halvering heeft een speciefieke energie uitstoot. Dit is ook weergeven.

Spin en pariteit

  De spin van de kern en zijn pariteit.

Magnetisch moment

  De magnetische dipooligheid van de kern. Gemeten in eenheden van een nucleaire magneton.

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

#### Gegevensoverzicht

Het Gegevensoverzicht-tabblad geeft informatie over verschillende feiten van het element.

Afhankelijk van de data die beschikbaar is in Kalzium ziet u de verschillende stralen (radius) van het element. De covalente straal is de straal van een niet geladen atoom of een element in een molecuul. Dat kan bijvoorbeeld de afstand tussen het H en O atoom in water zijn. De Atoomstraal is de straal van een elementair atoom dat niet verbonden is met een ander atoom. De Van der Waalsstraal wordt gedefinieert als de afstand van twee atomen van het zelfde soort in twee gelijke moleculen, bijvoorbeeld twee koolstof atomen in propaan. De laatste is de Ionstraal samen met de lading

De atoommassa is de gemiddelde massa van alle isotopen in verhouding met hun percentage van voorkomen in de natuur.

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

#### Spectrum

&kalzium;'s informatiedialoog
&kalzium;'s informatiedialoog

### Nummering

De nummering is een manier om de 18 groepen in het periodiek systeem te nummeren. U kunt de nummering veranderen in IUPAC, oude IUPAC en CAS, of u kunt het volledig uitschakelen.

De volgende opties in het menu Weergave Nummering kunnen worden gebruikt om de getoonde nummering te wijzigen:

- Geen nummering: wanneer deze optie is ingesteld, zal er helemaal geen nummering weergegeven worden.

- IUPAC (standaard) is de International Union of Pure and Applied Chemistry (vertaald: Internationale Unie van Zuivere en Toegepaste Chemie). Dit is een organisatie die de meeste standaarden voor chemische zaken bepaalt. Het nieuwe IUPAC-systeem nummert elk kolom met Arabische cijfers van 1 (een) tot 18 (achttien).

- CAS is de Chemical Abstracts Service. In het CAS-systeem worden de letters A en B toegewezen aan de groep met hoofdelementen (A) en overgangelementen (B). Hoewel de nummering van IUPAC de officiële is, wordt de nummering van CAS het meest gebruikt op school en in laboratoria.

- Het Oude IUPAC-systeem labelt kolommen met Romeinse cijfers, gevolgd door de letter A of B. De kolommen waren zodanig genummerd dat kolommen een tot zeven genummerd waren als IA tot VIIA, kolom 8 tot 10 waren genummerd met VIIIA, kolom 11 tot 17 waren genummerd met IB tot VIIB, en kolom 18 was genummerd met VIII. Vanwege de verwarring die het oude IUPAC- en het CAS-systeem wekte heeft de IUPAC het nieuwe systeem aangenomen.

### Kleurenschema's

&kalzium; kan de elementen een bepaalde kleur geven waarbij gekeken wordt naar hun periodieke blok en groep, hun zuurgraad of de fase (vast/vloeibaar/gas) bij een bepaalde temperatuur.

De kleurschema's kunnen worden gewijzigd in menu Weergave Uiterlijk.

- Eén kleur: alle elementen hebben dezelfde kleur. U kunt de standaardkleur wijzigen in menuoptie Instellingen Kalzium instellen..., tabblad Kleuren.

- Blokken: gebruikt voor elk blok een andere kleur.

- Symbolisch: toont pictogrammen voor elk element.

- Reeks: voor elke van de negen reeksen wordt een aparte kleur gebruikt.

- Groepen: gebruikt voor elke groep een andere kleur. Een groep is een verticale kolom in het periodiek systeem der elementen. Het standaard-periodiek systeem bevat 18 groepen. Elementen in een groep hebben vergelijkbare configuraties van hun valentie electronen. Dit geeft ze vergelijkbare eigenschappen.

- Gradiënt

  De gradiënt laat de elementen volgens de eigenschappen die u selecteert zien samen met een gradiënt kleurenschema. De elementen waarvan geen data aanwezig is worden grijs weergeven.

  Gradiënt voor de covalente straal
  Gradiënt voor de covalente straal

  - Covalente straal

  - Vanderwaalsstraal

  - Atoom massa

  - Kookpunt

  - Smeltpunt

  - Electronennegativiteit (Pauling)

  - Electronenaffiniteit

  - Ontdekkingsdatum

  - Eerste ionisatie

### Hulpmiddelen

#### Isotopentabel

De Isotopentabel... toont u de isotopen van de elementen.

Er zijn verschillende soorten isotopen, sommige ervan zijn stabiel, anderen niet. De onstabiele isotopen kunnen vervallen als alfa-stralen of twee verschillende beta-stralen. Deze verschillen worden voorgesteld door verschillende kleuren.

het venster van de Isotopentabel

&kalzium; kan de isotopen van een groot aantal elementen weergeven.

#### Risk/Security-zinnen

The R/S Phrases, also known as Risk and Safety Statements, R/S statements, R/S numbers, and R/S sentences, is a system of hazard codes and phrases for labeling dangerous chemicals and compounds.The R/S phrase of a compound consists of a risk part (R) and a safety part (S), each followed by a combination of numbers. Each number corresponds to a phrase. The phrase corresponding to the letter/number combination has the same meaning in different languages.

#### Woordenlijst

De woordenlijst geeft u defenitie's van de meest gebruikte gereedschappen in de chemie en van sommige enkele gegevens. Links van het venster ziet u een boomdiagram met onderwerpen. Bovenaan staan de chemische termen en eronder ziet u een 2e diagram met het gereedschap dat je gebruikt in een laboratorium.

Bovenaan in het venster ziet u een zoekbalk. Als u in deze balk typt zal in het diagram meteen gezocht worden naar het woord. Het kleine knopje rechtsvan die zoekbalk leegt voor u de balk.

De Woordenlijst

#### Gegevens plotten

Het dialoog Gegevens plotten... geeft u de mogelijkheid om informatie over de elementen te plotten. De X-as representeert het bereik van elementen (van een getal naar een hoger getal). U kunt dit bereik instellen met behulp van de velden Eerste element en Laatste element in de dialoog.

Het dialoog Gegevens plotten

&kalzium; kan gegevens over een bereik van elementen plotten.

#### Vergelijkingsoplosser

De vergelijkingsoplosser stelt de gebruiker in staat om chemische vergelijkingen op te lossen. dit is een voorbeeld:

> aH2O + bCO2 -> cH2CO3

De opgeloste vergelijking word aan de rechterkant van het venster getoond. Zoals u kunt zien in het voorbeeld, kunt u een of meer coëfficienten invoegen. De andere coëfficienten worden dan toegevoegd. Het is zelfs mogenlijk om haakjes om de elementen of ladingen te zetten zoals u bij de laatste 2 voorbeelden kunt zien.

Het dialoog Vergelijkingsoplosser

&kalzium; Kan vergelijkingen oplossen.

#### Zijbalk

##### Overzicht

Overzicht

Het Overzicht tabblad laat u een overzicht zien van het element waarop uw cursor wijst.

##### Aggregatietoestand

De tab Aggregatietoestand is de tweede in het navigatiepaneel.

U krijgt eerst de volgende pictogrammen en tekst te zien

Het dialoog Aggregatietoestand

&kalzium; kan met kleuren aangeven welke elementen in de fase vast/vloeibaar/gas zijn bij een gegeven temperatuur.

##### Tijdslijn

De functie Tijdlijn maakt het mogelijk om de elementen te bekijken van de ingestelde tijdperiode. Dit is handig om een gevoel te krijgen over hoe het Periodiek systeem in de tijd is gegroeid, waarbij er steeds meer elementen ontdekt werden. Als u de balk naar links beweegt zullen sommige elementen verdwijnen en weer terugkomen als u de balk naar rechts beweegt. Verder zal het getal telkens veranderen.

Het getal staat voor het jaartal waarna u kijkt. Als u de balk naar &eg; 1856 verplaatst ziet u alleen de elementen die al ontdekt waren in het jaar 1856.

U zult merken dat sommige elementen zelfs niet getoond worden in het jaar 2004. Dit komt doordat deze elementen nog niet ontdekt zijn, maar slechts voorspeld.

De Tijdlijn

De PSE terug in de tijd (elementen die bekend waren in 1856)

##### Berekenen

Het balkje Berekenen balkje is de laatste tab in de zijbalk. Hiermee kunt u moleculaire massa's mee berekenen.

U krijgt eerst de volgende pictogrammen en tekst te zien

Berekenen

Berekenen

##### Legenda tonen

Met menuoptie Legenda tonen kunt u de legenda voor het schema waarin u zich bevindt (groepen, famillie, blokken) laten weergeven. De legenda wordt standaard weergegeven. Als u het verbergt zal het verborgen blijven totdat u zelf de menuoptie weer selecteert. &kalzium; onthoudt deze instelling zodat de instelling ook wordt gebruikt bij een volgende start van het programma.

## &kalzium; instellen

&kalzium; heeft vele configuratiemogelijkheden. U kunt ze vinden door de configuratiedialoog te openen via menuoptie Instellingen &kalzium; instellen....

Het &kalzium; instellen dialoog
Kleurenschema's

In de sectie Kleuren vindt u voor elk kleurenschema een tabblad. Hier kunt u de verschillende kleuren voor elk kleurenschema veranderen.

Het &kalzium; instellen dialoog
Eenheden

In de Eenheden tab kunt u eenheden kiezen. U kunt selecteren of u kJ/mol prefereert of het gewoon laat als eV. De temperatuur is standaard in Kelvin maar u kunt die veranderen in graden Celcius of graden Fahrenheit.

Het &kalzium; instellen dialoog
Overig

In de Overig optie kunt u selecteren om de atoommassa of alleen elementnummer weer te geven in het PSE.

## Overzicht van de opdrachten

### Menu's en sneltoetsen

#### Het menu Bestand

Bestand Opslaan als...

  Slaat de tabel van &kalzium; als afbeelding op.

&Ctrl;Q Bestand Afsluiten

  Beëindigt &kalzium;.

#### Het menu Weegave

Weergave Nummering Geen nummering

  Toont geen nummeringschema.

Weergave Nummering IUPAC

  Toont de IUPAC-nummering.

Weergave Nummering CAS

  Toont de CAS-nummering.

Weergave Nummering Oude IUPAC

  Toont de oude IUPAC-nummering.

Weergave Uiterlijk Schema: Eén kleur

  Toont alle elementen met één achtergrondkleur.

Weergave Uiterlijk Schema: Blokken

  Toont de 4 blokken met elementen.

Weergave Uiterlijk Schema: Symbolisch

  Toont pictogrammen voor elk element.

Weergave Uiterlijk Schema: Reeks

  Toont de familie's van de elementen.

Weergave Uiterlijk Schema: Groepen

  Toont de groepen elementen.

Weergave Uiterlijk Gadiënt: Covalente straal

  Toont de covalente straal van een element.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Vanderwaals

  Toont de van der Waals straal van een element.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Atoommassa

  Toont de atoommassa van een element.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Kookpunt

  Toont het kookpunt van de elementen.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Smeltpunt

  Toont het smeltpunt van een element.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Elektronegativiteit (Pauling)

  Toont de electronegativiteit van een element.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Elektronaffiniteit

  Toont de electronenaffiniteit van een element.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Ontdekkingsdatum

  Display the discovery date of each element with different background colors for each century.

Weergave Uiterlijk Gradiënt: Eerste ionisatie

  Toont de eerste ionisatieenergie van een element.

Weergave Tabellen Tabel: Klassieke periodieke systeem

  Toont de klassieke tabel met alle elementen.

Weergave Tabellen Tabel: Korte periodieke systeem

  Toont een tabel zonder overgangselementen.

Weergave Tabellen Tabel: Overgangselementen

  Toont een tabel met alleen overgangselementen.

Weergave Tabellen Tabel: PZ periodieke systemen

  This item represents the table the DZ Deutscher Zentralausschuss "German Central Comitee" suggests.

Weergave Legenda tonen

  Toont of verbergt de legenda overzicht.

Weergave Zijbalk tonen

  Toont of verbergt de zijbalk.

#### Het menu Hulpmiddelen

Hulpmiddelen Gegevens plotten...

  Opent Het gegevens plotten dialoog.

Hulpmiddelen Isotopentabel...

  Opent de isotopentabel.

Hulpmiddelen Woordenlijst...

  Opent de woordenlijst.

Hulpmiddelen Vergelijkingsoplosser...

  Opent de vergelijkingsoplosser.

Hulpmiddelen Chemische bestanden converteren...

  Open a dialog to import and export a wide range of chemical file formats and data types with the Open Babel library.

Hulpmiddelen R/S-zinnen

  Opent de dialoog voor R/S-zinnen.

Hulpmiddelen Tabellen...

  Display a dialog with the Greek alphabet and Numeric Prefixes and Roman Numerals.

Hulpmiddelen Molecuulbewerker...

  Opent de molecuulbewerker.

Hulpmiddelen Gegevens exporteren...

  Opens a dialog where you can select Elements and their Properties to export them to a &HTML; file.

#### Het menu Instellingen

Instellingen Werkbalk tonen

  Toont of verbergt de hoofdwerkbalk.

Instellingen Statusbalk tonen

  Toont of verbergt de statusbalk.

Instellingen Sneltoetsen instellen...

  Stel de sneltoetsen in die u wilt gebruiken om het programma met het toetsenbord te bedienen.

Instellingen Werkbalken instellen...

  Stel de werkbalk in door items toe te voegen, te verplaatsen of te verwijderen.

Instellingen &kalzium; instellen...

  Opent de dialoog met &kalzium;-instellingen.

#### Het menu Help

&help.menu.documentation;

## Vragen en antwoorden

Moet ik ooit betalen voor &kalzium;?

Nee, nooit. Maar de auteur verwelkomt altijd leuke post of een dvd als bedankje. &kalzium; wordt verspreid onder de GPL, dus u zult nooit hoeven te betalen voor dit programma.

Komt er ooit een &Windows;-versie uit?

Nee, op dit moment niet, maar u kunt zelf de broncode downloaden en uw eigen &Windows; versie maken. Het is waarschijnlijk niet zo moeilijk, omdat &kalzium; is geschreven met de bibliotheek &Qt; van Trolltech. Maar waar hebt u &Windows; dan voor nodig? Zorg dat u een recente versie van &Linux; in handen krijgt en leef op het scherpst van de snee.

## Hoe kan ik meewerken?

Door mij met data te ondersteunen.

In de wereld der wetenschap komt en gaat alles erg snel. Als u een onjuiste of ontbrekende waarde vindt, kunt u me een e-mail sturen.

Bugs (fouten, crashes) opsporen en suggesties geven

Als u bug in het programma tegenkomt, of suggesties hebt voor verbeteringen, kunt u het me altijd laten weten via &Carsten.Niehaus.mail;.

## Dankbetuigingen en licentie

&kalzium;

Programma Copyright 2001-2005 &Carsten.Niehaus; &Carsten.Niehaus.mail;

Met bijdragen van:

- Pino Toscano toscano.pino@tiscali.it

&vertaling.tijmen;&vertaling.rinse;&vertaling.kristof; &underFDL; &underGPL;

## Installatie

### &kalzium; verkrijgen

&install.intro.documentation;

### Benodigdheden

&kalzium; zelf kunt u vinden op de website van &kalzium;, en maakt deel uit van het project KDE-edu.

U vindt de lijst met veranderingen in het bestand `ChangeLog` in de distributie van &kalzium;.

### Compilatie en installatie

&install.compile.documentation;

&documentation.index;